Drie aspecten van #verslaving (bio-psycho-sociaal)

Verslaving is een bio-psycho-sociaal proces.

BreinMPKAls het proces van verslaving eenmaal op dreef begint te raken dan is het een proces dat echte aandacht verdient. Want als we het proces van verslaving op z’n beloop laten dan heeft het de neiging om alleen maar verder op te lopen en zich steeds verder “in te graven” in het brein en in de persoonlijkheid en in z’n omgeving.
Uiteindelijk zie je, in ieder geval biologisch en psychologisch, een situatie ontstaan waardoor daadwerkelijk het denkende brein ondergeschikt (in die zin zou je kunnen stellen: “slaaf”) lijkt te zijn geworden aan een klein maar belangrijk deel van de hersenstam. Géén leuke situatie en zéker geen situatie waarin je nog van het middel kunt genieten.
Het tegenovergestelde van verslaving aan iets in jezelf is in mijn ogen zelfverantwoordelijkheid. Kennis-van-zaken vind ik dus belangrijk bij het opvangen van verslaving. Met behulp van deze teksten hoop ik te voorkomen dat je opnieuw het wiel gaat uitvinden en wil ik wat praktisch licht laten schijnen op mogelijke ‘blinde vlekken’. Wat extra kennis die je kan helpen om jezelf te helpen voor mijn klanten of de mensen die ernaar op zoek zijn.

Disclaimer

Er is nogal wat terminologie in de wereld van verslavingen. Verschillende mensen gebruiken verschillende woorden voor hetzelfde en omgekeerd. Ik ga hier niet proberen om het laatste woord te hebben want er is al nogal wat onderzoek geweest en er is ook nog een hoop uit te vinden over het ontstaan en het behandelen van een verslaving (of misschien moet ik eigenlijk zeggen: “vormen van verslaving”).


Bio

Verslaving is uiteindelijk een chronische aandoening, met soms een potentieel dodelijk verloop. Dat laatste hoeft zeker niet(!) zo te zijn want de meeste mensen reageren onderweg in die vicieuze spiraal naar beneden op de dingen die er aan het mislopen zijn. Er zijn ook een hoop mogelijkheden om in te grijpen. Maar als je echt de chronische vorm ziet bij mensen die zich in dat proces van verslaving verliezen dan is het echt een rotziekte. Zowel om naar te kijken als om mee te maken. Het is dan een chronische aandoening die tot uiting komt in/door de neurologische veranderingen als gevolg van het gebruik van een verslavende middel (d.i. een middel dat de aandoening versterkt en waardoor de ziekte -of uiteindelijk zelfs de handicap- worden opgeroepen, onderhouden of zelfs versterkt). Een erfelijke gevoeligheid voor het ontstaan van deze neurologische aandoeningen of de gevoeligheid voor een verslavingsreactie op bepaalde middelen is inmiddels echt wel onomstotelijk aangetoond.

Zin-in-centrum en “belang”

Psychologische en emotionele stressoren in een leven en een tekort aan emotionele copingstrategieën kan de keuze voor het (overmatig) innemen van het verslavende middel waarschijnlijker maken. Gebrek aan zelfwaarde en het uitblijven van adequate reacties op dat proces en andere ‘self-sustaining copingstrategies’ versterken dit proces.

De belangrijkste neurologisch veranderingen als gevolg van deze aandoening vinden we in het genotcentrum, eigenlijk beter gezegd het “zin-in-centrum”, ook wel genoemd het “motivationeel circuit”, waarvan de functie gaandeweg steeds meer ‘gekaapt’ wordt door het middel. In de praktijk neemt dat de vorm aan van een “nieuwe -niet-biologische- honger” met (uiteindelijk) een vergelijkbare impact als biologische hongers hebben (de functies van een ‘zin-in-centrum’):

  • het positief motiverende gevoel van “trek in” een bepaald gedrag wanneer er honger bestaat (lees: lang genoeg niet gegeten is)
    • zeker het directe zien van ‘voedsel’ maar vaak ook al het denken aan “het bevredigende gedrag” (vergelijk: eten) geeft een goed gevoel
  • zulke prikkels zetten ook aan tot actief gedrag (zoekgedrag en eetgedrag) gericht op bevrediging van de onderliggende honger
  • waarschijnlijk speelt het ook een rol in het “aan” zetten van de lichamelijke reacties die nodig zijn om in evenwicht te blijven met de uitwerking van het middel dat ieder moment gebruikt kan gaan worden
  • het speelt waarschijnlijk een rol in de voorbereiding op het gedrag (de maagsappen beginnen al te stromen bij honger, de tegengestelde reacties van het gebruik worden al opgestart om overdosis te voorkomen voor de mensen die vaak veel hebben gebuikt. (dit is de basis voor tolerantie voor het middel)
  • het geeft een (hyper)focus op ‘voedsel’ en deze verschoven “attentional bias” maakt dat andere dingen dus als (veel) “minder belangrijk” ervaren worden (oogkleppen)… dit wordt ook wel “ontkenning” genoemd in de verslavingszorg)
  • en als laatste geeft het afsluiten van het middel waarschijnlijk ook een directe primitieve angst/paniek-activatie, en geeft zo de schrik die door iemand heen kan slaan als hij zich beseft dat hij “voor vandaag niet genoeg in huis heeft”

Een verslavend middel versterkt ook de neerslag van de herinnering aan de gebeurtenissen en het gedrag juist vóór het gebruik (het moment van “verkrijgen” dus -vergelijk in de evolutie het belang voor “hunting / gathering”- waardoor deze herinneringen waarschijnlijk ook weer een grotere importantie krijgen en meer kans op herhaling.

de voorwaarden voor wilskracht ondermijnd

Daarnaast worden door het verslavingsproces de (biologische) voorwaarden voor het functioneren van de prefrontale cortex ondermijnd (directe invloeden zijn stressniveau & vergiftiging), alwaar de anatomische voorwaarden voor de “wil (niet)” kunnen worden gevonden. Dit alleen al vermindert de (inhibiërende) controle op de (activerende) werking van het genotscentrum en verliest daarmee controle op de ‘drive’ om te gebruiken. Dat heeft natuurlijk behoorlijke psychologische uitwerkingen (er bestaat immers geen strikte scheiding tussen lichaam en geest, tussen bio en psycho)

Daar weer naast is ook nog waarschijnlijk dat de ervaren negatieve feedback (lees: teleurstelling) de hoop op zelf-controle nog meer ondermijnd, en omdat het brein een “use it or loose it” orgaan is, is de kans aanzienlijk dat je, iedere keer dat je niet doet wat je van plan was, eigenlijk verder het vermogen ondermijnt om toekomst te plannen en/of de dieper gelegen ‘drives’ te remmen en te sturen.

Natuurlijk zijn die neurologische veranderingen lastig te zien tijdens het leven (dit is tot nu toe vooral ‘achteraf’ bekeken) maar chronisch gebruik geeft een aantal reacties die al eerder op andere manieren worden en dat is de reden dat verslaving een Bio-Psycho-Sociale aandoening is.
Onderdeel van de biologische kant van de zaak zijn de medicameneuze aanpakken middels ‘trek-remmers’ en middels de TSM-aanpak*.


Psycho

Psychisch-emotioneel zie je fases waarin schaamte ontstaat, dat is één van de eerste tekenen van het feit dat er een situatie begint te ontstaan waarin je merkt dat je niet doet wat je jezelf had voorgenomen. Wat moet ik met die flessen? Op welke verschillende adressen kan ik inkopen zodat de hoeveelheid niet opvalt? De hoeveelheid van gisteren verzwijgen omdat het meer was dan bedoeld was.
Gaandeweg zie je ook dat bepaalde emoties of bepaalde situaties steeds vaker worden weggewerkt middels gebruik. Boosheid of verdriet die aanvankelijk werden verzacht en soms opgevangen met een drankje worden steeds meer een den voor gebruik. Op een bepaald moment is het zelfs zo dat je mag zeggen dat het gebruik (dus een vorm van gedrag) in de plaats komt van één of meerdere gevoelens. Gaandeweg gaan dergelijke gevoelens natuurlijk ook steeds ‘lastiger’ voelen en situaties die dergelijke gevoelens uitlokken steeds meer worden ontweken.
Je ziet ook vaak dat de normale ‘boog’ van gevoelens verandert. Boosheid duurt te kort of te lang. Verdriet is ineens weg of wordt juist zo groot dat gebruik onvermijdelijk voelt.
En het gegeven dat je steeds duidelijker merkt dat je de grip op je leven aan het verliezen bent dat veroorzaakt makkelijk een afbrokkelend zelfvertrouwen en zeker een dalende zelfwaardering (als er niet gebruikt is). Voor veel mensen werkt dit uit in de richting van depressie en angsten, soms uiteindelijk zelf in de richting van paniekaanvallen (onder andere omdat je steeds minder in staat raakt om zonder gebruik angst uit te houden). Andere mensen trekken zich juist meer terug zoals een kreeft zich achteruitlopend terugtrekt en verwachten steeds minder van hun omgeving. “Schijt an” en “fuck it” zijn dan ook reacties die je regelmatig hoort bij een terugval bij mensen van deze groep die eerder niet-sociaal, soms zelfs anti-sociaal reageert op dit proces.


Sociaal

Dat dergelijke processen hun invloed hebben op het sociale functioneren dat mag duidelijk zijn.
Gaandeweg zie je sociaal dan ook dat vriendschappen steeds meer in het licht komt te staan van gebruik. Partners en vrienden die bezorgd zijn over het gebruik voelen met zo’n nieuwe honger logischerwijs ook steeds ‘lastiger’. En de vriendschappen met mensen die ook behoorlijk innemen worden steeds aantrekkelijker. Soms zie je dat mensen zich in dit proces steeds meer terugtrekken, soms zie je juist dat zij steeds meer uitgaan.
Duidelijk zal zijn dat hierdoor de partnerrelaties gaan afbrokkelen en dat de rol als ouder wordt ondermijnd. Niet uit slechte bedoelingen of uit een nuchtere desinteresse maar omdat de kinderen misschien lichamelijk hun ouder wel in huis meemaken maar emotioneel is er steeds meer afstand. Wanneer iemand onder invloed is dan reageer je nou eenmaal anders (of je reageert niet) zodat je als kind die ouder niet meer als constant ‘baken’ kunt beleven, hoe hard iemand ook z’n best doet onder invloed.
In bijna alle gevallen zie je ook dat steeds meer de nachtrust wordt aangetast en bijgevolg zie je sociaal ook dat mensen wat minder beginnen te functioneren: meer ruzies, meer near-accidents en misverstanden op de werkplek. Machtsmisstanden en kans op kleine ‘chantages’ door schaamte (“Jaap jongen, ik weet wat er in die fles zit in je bureaula zit”) laten in bedrijven ook extra kosten en kans op misstanden ontstaan. Je ziet nogal eens dat mensen ook veel te veel gaan overwerken uit schaamte voor afwezigheid door katers. De verhoogde kans op ‘maandagochtendziekte’ en ongelukjes en misstanden of misgelopen communicatie zorgt nogal eens voor ontslag. Mensen met hun eigen bedrijf zien het nogal eens langzaam wegzakken in de moeraswerking van dit proces waarin gaandeweg natuurlijk andere zaken minder en minder belangrijk voelen.
Als op een gegeven moment de remmende werking van de relatie, het ouderschap of het werknemerschap wegvalt zie je nog wel eens een versnelling in dit proces waardoor de zuigende werking ineens duidelijker wordt.
Verlies van werk, inkomen, relaties en soms zelfs huis en haard maakt uiteindelijk natuurlijk het potentieel dodelijk eindstadium waarin mensen op straat leven met een sociale ‘status’ als “dronkaard” of “junk”. Als de biologie niet te veel is ondermijnd zie je ook nog dat deze groep fantastisch op kan krabbelen. Maar duidelijk zal zijn dat dit soort dingen wel blijvende schade berokkent die je zult moeten accepteren als je besluit op weg te gaan naar boven.


Conclusie

Ik hoop dat je ziet dat er een hoop tekenen aan de wand zijn waarop je kunt reageren, als je tenminste de moeite neemt om de signalen te (h)erkennen. Er zijn veel mogelijkheden om te reageren en het is dus werkelijk niet zo dat een verslavingsproces altijd zo dramatisch zou moeten verlopen.
In een persoonlijke aanpak kunnen we zoeken welke signalen toepasselijk zijn voor jou en welke reactiemogelijkheden toepasbaar zijn voor jou. Er bestaan helaas geen toverstafjes (man, wat zou ik rijk zijn als ik dàt stafje had!) maar wat zeker geld is: hoe eerder, hoe goedkoper en ik kan je waarschijnlijk helpen om een aantal dingen niet zelf te hoeven uitvinden. Veroordelende vingertjes, daar ben ik niet van. Dus wat mij betreft: laten we aan de slag gaan. En als ik je daarbij kan helpen dan hoor ik graag van je.
Contact opnemen met Hans .. *klik hier*


Als je het hier eens over wilt hebben laat het me even weten:

Als je het hier eens over wilt hebben of…
cupofteacupofcoffee

…als je eens (eventueel anoniem) wilt praten
bij een kopje thee of koffie?..
dat kan!*


Als je meer wilt weten over dit onderwerp of als je het hier gewoon verder over wilt hebben, laat het me even weten:


Zelf aan de slag?: Praat eens met Hans .. *klik hier*
Of -als gezegd- drink eerst eens samen met Hans een kopje koffie* om je te informeren?

• Zie FAQ’s •

Gratis en zonder verplichtingen
zelfs geen emailadres als je niet wilt🙂

PraatmetHans.nl

Last van verslaving? PraatmetHans .nl

Geef hier jouw reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s