Op leeftijd of over de datum? De 55-plusser en het gebruik van verslavende middelen.

stijlvol-op-leeftijdVerslavingszorg heeft zich lang op de jeugd gericht, op de jongere arbeider, op de yup, kortom op jongere mensen. Daar leek ook het meest te halen.
Dat er onder ouderen een dergelijk probleem zou kunnen bestaan… “Dat zijn toch gewoon de mensen die niet goed genoeg behandeld zijn in een eerdere fase van hun leven” was vaak de redenatie.
Inmiddels wordt uit de jaarcijfers van de verslavingszorg duidelijk dat je niet “klaar bent” als 55-plusser. Niet klaar met je verslaving in ieder geval. En ook niet klaar met je leven. Sterker nog, de 55-plussers van de toekomst mogen erop rekenen dat ze aan het begin staan van een werkzame carrière (als we de huidig sentiment van de meeste regeringspartijen mogen geloven die eindelijk het lef krijgen om hierover eerlijk te zijn naar hun kiezers). Bijgevolg is er dan ook ineens meer aandacht en meer geld voor deze groep. In mijn ogen een gunstige ontwikkeling -ook al is ie wat laat- Vandaar de aanbeveling om professionals te trainen en bewustzijnscampagnes gericht op “deze leeftijdsgroep” om te helpen om het taboe te doorbreken.

Nou is “verslaving” op zichzelf al een lastig onderwerp om aan te snijden, “verslaving bij een mens met levenservaring” is dat nog eens te meer. Mensen vinden het soms ingewikkeld om het aan de orde te stellen. “Wat moet je anders”, denken de kinderen, “Is het serieus genoeg om erover te beginnen?” denken veel behandelaars en huisartsen. En precies doordat het geen onderwerp is om over te beginnen is het bij een behoorlijke groep mensen een probleem dat langzaam is blijven groeien.

Want een wezenlijk onderdeel van het probleem is juist meestal dus dat het overmatig gebruik al lang bestaat. Daardoor is er inmiddels ook helemaal geen sprake meer van echt excessief gebruik, het loopt niet meer zo ver uit de klauw. Dat is onderweg al wel afgeleerd en toen vond iedereen het al lang best. Of het is helemaal nooit uit de hand gelopen, het gebruik leek altijd in het licht te staan van rust en van genieten. Het is gewoon geworden om al jaren te veel, te regelmatig te gebruiken en te vaak om bepaalde dingen mogelijk te maken die zonder gebruik niet meer kunnen.
Juist omdat het niet zo ‘erg’ is, is er geen probleem dat zichtbaar genoeg is om als springplank te dienen naar verbetering.

Jarenlang is het gebruik van de oudere eigenlijk een beetje ondergesneeuwd in gedachten als “dat ie hij/zij nou eenmaal gewend”, “anders wordt ie zo onrustig”, “dat heeft ie wel verdiend” en/of “wat moet ie anders?” *)

groeimarkt

Als we gaan kijken naar de cijfers die het SIVZ geeft (zie: kerncijfers verslavingszorg 2012) dan valt zelfs op dat de ouderen verslavingszorg een behoorlijke groeimarkt is die met enthousiasme besprongen wordt door sommige aanbieders van verslavingszorg. En niet eens onterecht!

In 1995 was ik op mijn werk al bezig met het opzetten van 55+-groepen in de psychiatrie maar tot voor kort is er eigenlijk niet zo gek veel aandacht geweest voor deze groep in de verslavingszorg. 55+-groepen werden op z’n mooist gedoogd door het management en zelfs recentelijk nog bijna weg-‘bezuinigd’. Volledig onterecht, want waar het aandeel van de ouderen in 2003 nog één op de vijf was die zich aanmelden voor verslavingsproblematiek, inmiddels is bijna één op de vier van de aanmeldingen boven de 55.
Het gebrek aan (politieke, en management-) aandacht in de reguliere verslavingszorg heeft geleid tot een gebrek aan kennis over het onderwerp. Verslavingsproblematiek onder oudere mensen wordt zelfs aangeduid als een “jong wetenschapsgebied”. Er is dan is er dus ook nog maar weinig “evidence based” aanpak. Het paradepaardje waarmee lang iedere vernieuwing de mond is gesnoerd in de verslavingszorg: “als het niet evidence based is dan heeft het geen bestaansrecht”. En dat dit jonge onderzoeksgebied in de ogen van sommige behandelinstellingen tot nu toe niet veel verder komt dan de inmiddels toch wat obligate onderwerpen als: “bepaalde lichamelijke aandoeningen” en “thema’s als stoppen met werken, partnerverlies, kinderen het huis uit” dat laat eerder het gebrek aan gedane stappen zien sinds 1995, dan de voortgang.

Maar gelukkig is men (mogelijk een beetje vanuit een markthonger”) aan het veranderen en ontstaat er ineens wèl aandacht voor de specifieke kanten van de behandeling van “de ouder wordende mensch” en er gaat geld naar onderzoek en naar maatschappelijke bewustwording.

Als ik “my two cents” vanuit mijn behandelervaring
-sinds begin jaren ’90- 😉
mag geven?

De oudere mensch in de ogen van de jongere behandelaar

Nou begint het daar vaak al mee, met de ideeën van de jongere behandelaar over de oudere mens. Het idee dat je op een bepaald moment eigenlijk je houdbaarheidsdatum overschreden hebt en dat er vanaf een bepaalde leeftijd minder rekening met jouw mening hoeft te worden gehouden (tenzij je in een “old boys/girls-network” zit dat de macht heeft). Deze gedachte maakt dat er vaak wordt benaderd met een, eigenlijk vrij respectloze, houding “ik weet wat jij moet doen om van je verslaving af te komen” terwijl je daar (terecht!) niet mee aan moet komen bij iemand die al de nodige levenservaring heeft.
Maar keer-op-keer blijkt het menselijk brein veel plastischer dan dat we zelf vaak denken. Mensen boven de 50, boven de 60, zelfs mensen boven de 80 zijn nog goed in staat om dingen bij te leren als die mensen zelf tenminste durven te geloven dat zij iets bij kunnen leren!
Dat is vaak wel een uitleg die even meegegeven mag te worden… Ruime aandacht dus voor psycho-educatie zodat de behandelde en de behandelaar meer op een gelijk kennisniveau komen te staan. (een punt van aandacht, wat mij betreft, zowel in de opleiding van mensen die ouderen behandelen als in de behandeling zelf van mensen met levenservaring.)

de goedbedoelde aanmatigende houding van de behandelaar kan in de weg staan

Wanneer we begrijpen dat iemand het nodige heeft meegemaakt en echt wel in staat is om zinnig na te denken maar wel respect wenst voor zijn/haar levenservaring, dan begrijp je dat je er niet altijd alleen maar komt met simpele behandelmodellen. Best vaak zullen de simpele modellen dan ook moeten worden aangevuld met flexibiliteit en individueel maatwerk die niet alleen rekening houdt met de eigen mening van de klant maar deze ook als uitgangspunt durft te nemen in de behandeling. Dat er foutjes in zijn geslopen dat zijn de meeste mensen zich meer dan voldoende bewust. Maar de schaamte die vaak goed geoefend is maakt makkelijk dat mensen eigenlijk ineens een sterke behoefte kunnen krijgen aan het middel als die schaamte voldoende opgelopen is. Zeker als je “ineens tegenover een snotneus komt te zitten die jou even komt vertellen dat jij jouw leven niet goed geleefd hebt” (deze quote is van een klant). Achteraf is alles simpeler maar dat met de kennis van dat moment bepaalde oplossingen op dat moment de beste aanpak leek, dat verdient respect zonder

“Een gezonde geest in een gezond lichaam” 😉

Biologie is een belangrijk aandachtspunt. Dat geldt voor voeding, voor vergiftiging, voor medicatie in relatie tot geestelijke oefening en dat geldt ook voor de lichamelijke conditie. Als je ziet hoe schaamtevol veel mensen van boven de 50 zijn over hun lichaam waardoor zij niet beginnen met training -laat staan genoeg trainen om enig effect te kunnen sorteren- Terwijl goed onderzocht is dat je misschien wat minder snel herstelt van je training, dus dat je de trainingsintensiteit iets minder jeugdig zal mogen leggen maar dat er goed te trainen is tot op hogere leeftijd.
Ook het leren omgaan met de lichamelijke klachten die leeftijd nou eenmaal met zich mee lijkt te brengen (of we het nou hebben over de verminderde belastbaarheid van knieën en onderrug, over de hormonale veranderingen bij man en vrouw of over de eventueel onderweg opgelopen handicaps) is een punt van aandacht die een goede “trainbaarheid” niet in de weg hoeven te staan als de trainingsvorm er maar rekening mee houdt. Zowel voor veel jongere als voor veel ‘oudere’ mensen met een verslaving geldt dat de lichamelijke training vaak een cruciaal onderdeel van hun aanpak blijkt te zijn. Een aanpak die zij zichzelf eigen maken of die zij in een behandelcentrum opdoen.
Mijn ervaring met running therapy (running, Nordic walking of wandelend) juist in combinatie met leefstijltraining is dat conditieverbetering goed te doen is op iedere(!) leeftijd en dat juist de mogelijkheid om te praten tijdens een (loop)training een belangrijke aanvulling kan zijn om zaken gedegen op rij te zetten.

inbedding en zinloosheid

Wanneer we verslaving genuanceerd bekijken en begrijpen hoe de sociale inbedding wezenlijk is voor een mens, en wanneer we begrijpen dat middelen vaak ingezet worden om (sociale) pijn te verzachten, dan is gelijk begrijpelijk dat het opbouwen van een zingevend sociaal netwerk belangrijk is. Soms moet men leren rouwen om de afwijzing of het mislukken van de projecten die men in de bloei van het leven begonnen is, soms moet er juist geleerd worden om ze op een nieuwe manier alsnog in de wereld te zetten. Maar aandacht voor communicatie met de omgeving en aandacht voor zingeving, soms zelfs spiritualiteit, is vaak een wezenlijk onderdeel van behandeling van mensen met levenservaring, nodig om tot een nieuw evenwicht te komen met de biologische en de emotionele kant van de verslaving.

een beetje genieten heb ik zo langzamerhand toch wel verdiend?

Absoluut een wezenlijk onderdeel van de tweede helft van het leven is tegelijkertijd: (opnieuw) leren genieten. Want veel mensen hebben dit afgeleerd in de loop van het werkzame leven. En verslavende middelen helpen daar bepaald niet bij (zelfs al lijkt dat vaak anders als je nog “in het gebruik zit”).
Zin te vinden in de zin van “zingeving” is even belangrijk als zin te vinden in de zin van “zin in”. En beiden vereisen het doen van stappen.

Samenvattend

Samenvattend zou ik niet alleen het taboe van “de oudere verslaafde medemens” willen doorbreken, want daarmee zetten we alles in een wat beperkt perspectief. Het ouder worden op zichzelf is vaak al een taboe in onze maatschappij en soms is juist het middelengebruik zelfs een manier geweest om zich met dit taboe te verhouden. We hebben in onze cultuur dan ook nog niet zo veel rolmodellen van mensen die dat op een aardige manier aanpakken. Hoe doe je dat, respectvol ouder worden? En dan doel ik dus niet op de soms schrijnende voorbeelden van mensen die niet ouder durven te worden maar dat al wel zijn. Verslaving, of liever middelengebruik is daarbij een onderdeel dat zeker ook aandacht verdiend omdat het soms veel mogelijkheden blokkeert.

Leesvoer

Het Trimbos-instituut schrijft: Advies ouderen en verslaving: doorbreken taboe en vroeger ingrijpen een advies dat in opdracht van de Stichting Resultaten Scoren, kenniscentrum over verslaving.

Notes:

note *)
ik gebruik hier “ie” (hij) Daarmee bedoel ik absoluut niet te zeggen dat het probleem alleen mannen betreft. Weliswaar is verslaving nog altijd meer voorkomend onder mannen dan door vrouwen (socialisatie speelt een rol). Maar het gebruik onder vrouwen is duidelijk groeiend met ook hun eigen levensjaren gerelateerde problemen zoals “de plotselinge onzichtbaarheid van de oudere vrouw”, “lege nest problematiek” etc. etc.

Dit bericht werd geplaatst in ouderen, verslaving en getagged , , , door HansWest . Bookmark de permalink .

Over HansWest

Sinds ruim een kwart eeuw werkzaam als therapeut / supervisor. Gespecialiseerd in behandeling van controleverlies door verslavingen. Ik ben niet bezig met veroordeling van taboes. Ieder maakt de keuzes zoals hij/zij wil. Het draait erom dat we samen die keuzes zo maken dat je een gelukkig mens bent. Het is aan mij om daar helder en praktisch uitleg over te geven en je te helpen bij het zetten van stappen, het is aan jou om de stappen te zetten. Samenwerking staat voorop.

Geef hier jouw reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.