De Januskop door verslaving

De Januskop door verslaving

JANUS (from Vatican Collection)

JANUS (from Vatican Collection) (Photo credit: RedJinn: World Peace: What are you doing about it?)

Janus is een van de oude Griekse goden. Een god met twee gezichten aan twee kanten van zijn hoofd. Dat wordt op verschillende manieren afgebeeld: -man/vrouw, -jong/oud, -vriendelijk/boos. Ik bedoel hier de beelden waarin aan de ene kant van het hoofd een vriendelijke lach te zien is en aan de andere klant een boos gezicht. Twee gezichten, één kop: een Januskop.

de Januskop als metafoor

Dit beeld gebruik ik vaak om de splitsing te beschrijven die er in, en om iemand heen ontstaat door regelmatig gericht gebruik van alcohol of een andere drug.
Want je hoort het regelmatig, zeker van de partners en de ouders van mensen met een verslaving:

eigenlijk is het een schat, zooo’n lieve man/vrouw.. Alleen als hij/zij gedronken heeft hè. Dan wordt het ineens een ander mens. Zó boos ineens!”

Dat klopt, als je er van buitenaf en oppervlakkig naar kijkt. Maar als je beter begint te kijken dan zie je ineens de Januskop kant van de zaak. Één mens, twee gezichten… Zó leuk voor andere mensen zonder gebruik dat je er soms bijna eng van wordt, zo meegaand. En aan de andere kant, als er genoeg gedronken is om de angst van de schaamte te onderdrukken, zó veel opgekropte irritatie en boosheid die er in ėėn keer uitkomt.

Twee gezichten, één gevoelsleven

Daar zullen redenen voor zijn. Ongetwijfeld is dat aangeleerd en dus ooit handig geweest. Het is ook niet dat ik het veroordeel dat mensen zich soms naar buiten anders voordoen dan dat zij van binnen zijn. Dat kan handig zijn. Maar als je het zo vaak doet dat het inmiddels een automatisme is geworden en als het verknoopt is geraakt met middelengebruik dan wordt het makkelijk onhandig. Dan leidt het vaak tot misverstanden die het terugwinnen van controle over het gebruik in de weg staan. Die Januskop laat je namelijk makkelijk geloven dat je één deel van die kop weg zou kunnen halen en dat we dan een ‘normaal’ gezicht zouden overhouden.

“Maar ze schreeuwt echt alleen tegen de kinderen als ze gedronken heeft… normaal verheft ze haar stem niet eens. Als ze dat drinken nou eens zou laten, dan zou het zó’ lieve moeder zijn…”

Kan ik wel wat ik wil kunnen?

Scene from "Labors of the month January"

Scene from “Labors of the month January” (Photo credit: e-codices)

Maar is dat zo of wil ik graag dat het zo is?
Kàn iemand werkelijk zo aardig zijn als dat ie aan de ene kant is? Of is het een valkuil om te geloven dat ie daartoe in staat is? Niet alleen een valkuil voor de omgeving maar ook voor hemzelf.

“zó’n aardige man altijd… Heeft ook altijd zo veel spijt van wat ie doet als ie gesnoven en gedronken heeft… “

Dat geloof ik, en ik wil ook graag geloven dat ie deze spijt oprecht voelt (of misschien liever: dat hij zich de ogen uit zijn hoofd schaamt… want er zit een groot verschil tussen spijt en schaamte).
Maar is ie in staat om zó aardig te zijn zonder spijt… Gaat ie in staat zijn om gebruik te voorkomen door alleen maar spijt tegenover z’n trek in middelen te zetten? Is dat sterk genoeg. Beter gezegd: is dat wel lang genoeg sterk genoeg? of is er meer nodig?

Gevolgen van therapie

Vrijwel altijd zie je dat Janus niet alleen de ene kant van zijn kop moet loslaten maar juist óók dee andere – die zo gewaardeerd wordt. Best lastig.
Dan kom je er namelijk niet met alleen maar aardig zijn, dan ben je er niet met alleen maar “niet-gebruiken”. Dan zal je iets anders wèl moeten gaan laten zien zònder gebruik.. Dan wordt je ook iemand anders in de ogen van anderen.
Het gevolg van therapie is dan ook soms een beetje lastig voor de partner van degene met een verslaving. In mijn werk kan het belangrijk zijn om juist ook de partner er af-en-toe eens bij te betrekken zodat iedereen samen blijft werken aan hetzelfde. En ik zou graag een euro hebben voor alle keren dat ik een partner heb horen verzuchten:

“ja, ze drinkt niet meer, inderdaad. Maar ze heeft nou wel een mening…”
“nee, hij snuift niet meer inderdaad. En daar ben ik ook wel blij om. Maar ons leven is niet meer zo spannend als het was…”

Functie-analyse

Als we naar de Januskop kijken dan kom je bijna altijd ook op de functieanalyse van het gebruik. Want middelen gebruik heeft vrijwel altijd ook een reden. Natuurlijk gebruik je omdat dit belangrijk voelt door de verslaving in je brein. Maar er zijn bijna altijd ook andere redenen. Je drinkt omdat je jezelf losser wilt voelen of rustiger, je snuift omdat je energie wilt voelen of juist rust of zelfzekerheid. Je blowt omdat het lekkere rustige gevoel waarmee je dingen makkelijker naast je neer legt.. Kortom, redenen dus.
Al snel ontstaat bij regelmatig gebruik dus de reden om in een automatisme, in een uitweg voor het gevoel dat dus vervolgens ook niet meer gevoeld hoeft te worden… òf gezien hoeft te worden.
En zo oefen je al snel een Januskop.. Door (expressie van) bepaalde gevoelens alleen onder invloed ‘serieus’ te nemen.

Als je hier eens over hardop met iemand wilt nadenken: Praat eens met Hans .. *klik*

PraatmetHans.nl

Last van verslaving? PraatmetHans .nl

Geef hier jouw reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s