Hoe geef ik mijzelf beloningen onderweg? #ontwennen #doorgaan

Question:

Hans, jullie therapeuten lopen altijd zo te praten over het belang van (zelf)beloningen. Maar de enige beloning die ik ken dat is mijn doop!
Answer:
Absoluut is het belangrijk en je stelt daarom ook een hele belangrijke vraag.
Wat mij betreft valt het een beetje uiteen in de vragen:
Allereerst: Waarom is het belangrijk om jezelf te belonen?
Maar dan natuurlijk door met: Wat kan je doen als je jezelf alleen maar kan ‘belonen’ met de doop waar je aan verslaafd bent?


Waarom is het eigenlijk belangrijk?

Ik vertel het vaker maar het is belangrijk voor een goed begrip van onszelf. Ons brein is van onder naar boven gelaagd opgebouwd. En we hebben in onze cultuur heel veel waardering voor het stukje van het brein waar de wil zit en waar woorden worden gemaakt.

Het model van de gelaagde opbouw van ons brein leerde ik van Piet Vroon (de tranen van de Krokodil). Een model dat uitlegt dat onze hersenstam met de hongers -de Krokodil- onder onze middenhersenen -ons Paard- waar ons emotionele leven ‘huist’. En dat dat deel van ons brein eigenlijk weer de basis vormt voor ons denken in de neocortex -de Mens-, waar we onze wilskracht en onze plannen maken.
Als je hier meer over wilt weten, zie:
het MPK-model*

Maar als je goed gaat kijken dan is juist dat onderliggende (dierlijke) deel vaak veel belangrijker voor ons gedrag dan dat bovenste (menselijk denkende) laagje -de Mens-. Al zeker ons half bewuste gedrag, dat wordt vooral gestuurd door onze middenhersenen -ons -Paard-. Al helemaal het halfbewust en het onbewuste gedrag dat te maken heeft met verslaving en afhankelijkheid, dat komt ècht uit de onderste lagen. Er is werkelijk niemand in problemen begint te komen door verslavingen die dat echt een puik plan vond. Verslaving is veel meer een probleem dat in het brein bestaat ondanks de wilskracht (of misschien door het onhandig gebruik van wilskracht voor de verkeerde dingen).
Kortom:
Als je een verslaving of een afhankelijkheid wilt ontwennen dan moet het hart van de aanpak niet gericht zijn op het begrip, maar op de aanpak van het gevoel onder het gedrag.
Als wij nieuw gedrag willen aanleren dat ons helpt om het oude gedrag te ontwennen dan is het handig om te weten hoe we onszelf koekjes moeten geven om gunstig gedrag te versterken.

Een hond leert pootjes geven, niet door klappen maar door koekjes!


Wat kan je doen?

Wat kan je doen als je jezelf alleen maar kan ‘belonen’ met de ‘doop’ waar je aan verslaafd bent?

Ik gebruik in deze post het woordje “doop” als het middel (of het gedrag) waar verslaving en afhankelijkheid aan is, inmiddels. Dat kan alcohol zijn, coke, GHB, onhandige porno, noem maar op. Door er één neutraal woordje voor te gebruiken waar tegenwoordig (street-talk) ook mee wordt aangeduid dat iets “helemaal te gek is”.. want dat was het aanvankelijk natuurlijk ook (..)

Want dat is natuurlijk wel een hele lastige situatie want die ‘beloning’ voelt natuurlijk wel degelijk als een beloning… maar is dat werkelijk wel zo?

Anders gezegd (en dat is precies het hele probleem): deze ‘beloning’ voelt nu als een beloning diep in ons beestje -de Krokodil-. Terwijl we ondertussen in ons menselijk best wel hebben bedacht dat deze doop misschien vroeger wel een beloning was maar dat het inmiddels een gif is geworden voor jou.

“Dat heb je goed gedaan… Hier heb je rattengif als beloning” dat klinkt toch een beetje wonderlijk

De enige manier is om nieuwe beloningen te gaan vinden. En begrijp me goed, die dingen die voelen voorlopig echt niet zo ‘belonend’ als jouw favo doop. Die heeft zich best diep in je hersenstam gegraven waardoor het een speciale plek heeft gekregen.
Dat maakt het ook ‘unfair’ om een andere beloning te gaan vergelijken met jouw doop.
Dus als je probeert om nieuwe beloningen te creëren of oude te doen herleven, dan moet je ze niet gelijk om zeep brengen door ze in een onhaalbare race te laten lopen. Sterker nog waardeer de kleine genietingen zodat je ze kunt oefenen en steeds verder zult kunnen laten uitgroeien.

Natuurlijk heb je mogelijk -zeker als je wat dieper in een verslaving weg bent gezakt- wel wat lopen ‘klooien’ met je je Nucleus Accumbens en de prikkelstofjes daar in die regio. Dus het kan zo maar zijn dat het voor jou wel extra lastig is geworden om van dingen te genieten, om ze als belangrijk te ervaren, gewoon omdat je dat gebied een tijd hebt overprikkeld met korte termijn oplossingen zodat er nu eerst een lange termijn van herstel nodig is.
Dat is vervelend genoeg want daar is niet zo heel veel aan te doen, behalve jouw doop zo weinig mogelijk te gebruiken en met goede voeding en voldoende slaap en oefeningen jouw brein de tijd geven om te regenereren. Het kan na een periode van flink cokegebruik wel eens een jaar kosten voordat de dopamine huishouding weer een beetje op orde is.


Hoe kan je genieten dan oefenen?

Ons brein is plastisch, we kunnen van allerlei dingen bijleren (afleren is lastiger) dus daarom is er geen enkele reden waarom jij niet zou kunnen leren om weer van kleine dingen te genieten… als je ze serieus neemt en doet!
Het draait er niet om dat je er gelijk al enorm van geniet. Het begint er mee om te onderzoeken waar je (weer opnieuw) van zou kunnen leren genieten. En dan is het verder vooral een kwestie van veel herhaling.

Ook hier kan het “Mens-Paard-Krokodil”-model wat overzicht & inzicht geven.
Krokodil:
(de hongers en het biologisch evenwocht)
Bruikbaar als beloning zijn natuurlijk:

  • lekkere smaakjes (denk aan: suiker&vet zout&vet)
    • probeer niet gewoon alleen maar gezond voedsel naar binnen te schuiven. besteed ook aandacht aan het koken voor jezelf, smaakjes te vinden waar jij zin in hebt.
  • Denk aan seks & aanraking (door een ander of door jezelf te vertroetelen of te bevredigen). Besteed je daar nog een beetje aandacht aan of moet het even gauw gauw?
  • Lekker warme dingen in de kou en lekker koude dingen in de hitte.
  • Tijd en aandacht voor ontspanning (broodnodig voor ons lichamelijk evenwicht en gezondheid -maar vooral: het voelt ook lekker om er de tijd voor te nemen-)
  • Aandacht voor je inspanningen, niet alleen maar omdat het zo gezond is om te sporten maar kijk of je het ook zo kunt doen (vaak wat minder intensief en daardoor gezonder) dat het ook vooral lekker is om gedaan te hebben.

Paard:

Een typisch “planning dingetje” (en dus de mens-laag waar we het zo over hebben):
Je kunt natuurlijk niet voor iedere beloning een kleuren-TV kopen.
Wat je wèl kunt doen, dat is dat je voor jezelf een A4-tje op de ijskast hangt en dat je daarop een plaatje op plakt van de grote zelfbeloning waar je voor wilt gaan ‘sparen’ met mini-beloningen.
En dat je vervolgens kijkt naar het aantal streepjes dat een dergelijke beloning waard is en dat aantal er bij zet. Pak’m beet “BlueRay DVD X – 40 pt.”
Vervolgens kan je iedere keer dat je iets hebt gedaan waar je tevreden over bent bij jezelf even stilstaan bij je resultaten en turven op het A4-tje. En als je jouw aantal hebt bereikt dan heb je jouw grote beloning verdiend!

Maar er zijn ook genietingen die je jezelf kunt geven op een wat meer emotioneel gebied

  • Als we het over lekkere lichamelijke stimulatie hebben: denk eens aan de sauna
  • Spaar eens voor een prettige massage voor jezelf
  • Besteed eens aandacht, tijd, geld aan dingen die je vroeger lekker of leuk vond. Misschien laat het zich herhalen? Het zal niet gelijk zo leuk zijn als vroeger maar het kan je wel op een spoor zetten.
  • Misschien is het een idee om jezelf eens wat aandacht te geven en eens echt rustig met iemand te praten over dingen die je op zouden luchten als je ze kon delen.
  • Misschien is aandacht voor een lekker muziekje dat je een prettig gevoel geeft wel een goede beloning,
  • Misschien is muziek bij het uitgaan ook wel weer iets om langzamerhand eens aan te gaan beginnen zonder doop.
  • Het vereist even oefenen maar als je nou eens nuchter lekker zou kunnen dansen?! Dat is toch best iets om voor te sparen?
  • En als we het over uitgaan hebben: wat denk je van je uiterlijk. Wat voor kleren kan je kopen om je assets te accentueren zodat je jezelf mooier voelt.
    Of als jij jezelf niet mooi voelt: dat je jezelf interessant voelt in de ogen van anderen.
  • Misschien is een beetje meer tijd voor jezelf wel heel lekker en is even wat vrije tijd om lekker te gamen wel weer eens lekker
  • Het kan zelfs zijn dat jouw capaciteit om te genieten even tijdelijk zó vernacheld is dat het even niet lukt om voor jezelf te genieten. Maar gelukkig zijn we (als ‘Paard’) enorme kuddedieren en kunnen we dus “via de band” genieten.
    • Kan jij ervan genieten als jij jouw partner ziet genieten,
      • (mogelijk kan je ook je partner eens vragen om jou eens te laten genieten).
    • Of dat je van van het genieten van jouw kinderen kan genieten?
    • Misschien kan je genieten van het genieten van je vrienden en vriendinnen
      • Als je bijvoorbeeld niet zelf zo kan genieten van de lekkere smaakjes die ik eerder benoemde, misschien kan je dan meer genieten van het eten dat je maakt als je voor een ander kookte?
    • of misschien kan je genieten van het genieten van je oude ouders?
    • Het zou kunnen zijn dat er culturele dingen zijn die jou laten genieten
      • Een filmbezoekje naar een film die je jou inspireert of naar een lachfilm of tijd voor een leuke serie op Netflix of een DVD.
      • Mooie muziek die je nu invervoering brengt of die jou vroeger vervoerde. Muziek waarop je weer eens lekker van uit je dak kunt gaan (maar nu zonder doop)

De Mens-laag:

Een andere manier om te ‘sparen’ is natuurlijk veel directer: Je kunt een oude jampot pakken, het etiket er af weken en een sleufje maken in de deksel van deze pot en ook een plaatje van jouw grote beloning in de pot stoppen met de afbeelding naar buiten zodat je de beloning aan de buitenkant kunt zien zodat je weet waar je voor ‘spaart’.
En iedere keer dat jij iets gedaan hebt kan je geld in de pot stoppen omdat je jezelf mag laten weten dat je goed bezig bent. Misschien maar een dubbeltje, misschien een Euro of zelfs twee….

Nou is er heel goed beschouwd niet zo heel veel mogelijkheid om direct te genieten in deze laag. Maar je kun natuurlijk wel dingen gaan doen die de kans groter maken dat jouw beestje kan genieten.

  • Plan eens echt tijd voor jezelf! (je kent dat wel uit de soep reclame: “Nu effe NIET!”)
  • Sparen voor een film of boek of een toneelstuk dat je echt raakt of die je interesseert en nieuwsgierig maakt.
  • Sparen voor een korte vakantie of een luxueuze uitgave die je niet gelijk zo maar aan jezelf zou besteden (hé, je doop heeft ook zat gekost toen je er nog van genoot) 😉

Groeien kost oefening

Vaak heeft jouw doop je de fantasie gegeven dat dingen “even snel” kunnen. Maar in de praktijk gaat het in je brein niet over ‘stofjes’. Het gaat over cellen die stofjes produceren. Cellen die kunnen gebruiken wat ze hebben geproduceerd. Het gaat over cellen die moeten groeien, het gaat om het leggen van nieuwe verbindingen tussen cellen, nieuwe banen die uit moeten groeien tot steviger banen met meer ondersteunende (glia)-cellen. Verandering in ons denken en voelen gebeurt door zenuwcellen die groeien met misschien een millimeter per dag.
Dat kost niet zozeer tijd, dat kost vooral veel dagelijkse herhaling… en dat kost tijd… Dat kost telkens wéér jezelf niet in de ouden maar in een nieuwe richting bewegen… en dat vereist motivatie… en vraagt om beloningen onderweg zodat het leuk genoeg blijft om je leven in een nieuwe richting te bewegen met nieuwe uitdagingen…

Beloningen helpen om het belangrijk om het onderweg leuk genoeg te maken zodat je nieuwe dingen sneller aanleert en zodat je het vol kunt blijven houden, al die tijd.

Hans


Als ik je hierbij mag helpen, laat me dat dan even weten:

cupofteacupofcoffee

…als je eens (eventueel anoniem) wilt praten
bij een kopje thee of koffie?..
dat kan!*


Zelf aan de slag?: Praat eens met Hans .. *klik hier*

Of -als gezegd- drink eerst eens samen met Hans een kopje koffie* om je te informeren?

• Zie FAQ’s •

Gratis en zonder verplichtingen


zelfs geen emailadres als je niet wilt 🙂

PraatmetHans.nl

Last van verslaving? PraatmetHans .nl

Advertenties

Geef hier jouw reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s